onderzoeksagenda 2016 BiblioConsult

Geschreven op: 17-12-2015

Onderzoek binnen de bibliotheeksector

Al vele jaren worden er door openbare bibliotheken onderzoeken uitgevoerd. Maar sinds de invoering van het landelijke certificeringsstelsel wordt er structureel periodiek onderzoek gedaan naar de tevredenheid van klanten en medewerkers. Vaak wordt dit soort onderzoek uitgevoerd op basis van landelijk, binnen de branche, ontwikkelde standaarden. Echter, onderzoek naar de tevredenheid en behoefte bij maatschappelijke stakeholders en gemeentelijke opdrachtgevers vindt (nog steeds) mondjesmaat plaats, ondanks dat vanuit de huidige certificeringsnorm daar expliciet om gevraagd wordt.

Er is een brede waaier aan onderzoeksthema’s, waarvan MOSAIC, DNA, Biebpanel en de Monitor de Bibliotheek op School de belangrijkste representanten zijn. Opvallend is dat bij al deze onderzoeken alleen bestaande klanten (= leden) bevraagd worden. Onderzoek naar verwachtingen en behoeften bij niet-leden wordt sporadisch en gefragmenteerd uitgevoerd.

Onderzoek naar maatschappelijk rendement

Onderzoek naar de maatschappelijke opbrengst van openbare bibliotheken en andere instellingen in het gesubsidieerde domein is in opmars. Vanuit verschillende perspectieven zijn onderzoeks- en adviesorganisaties bezig om de maatschappelijke opbrengst van gesubsidieerde instellingen te concretiseren en meetbaar te maken. Er is een stroming die doet dit vanuit een financieel-economische invalshoek, waarbij de monetarisering van maatschappelijke opbrengst centraal staat. Dit perspectief resulteert vaak in onderzoek onder de noemer Social Return on Investment (SROI). Hier is BiblioConsult geen voorstander van, daar de maatschappelijke opbrengsten niet in geld zijn uit te drukken.

Andere partijen, zoals het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), benaderen het vraagstuk rondom de maatschappelijke opbrengst vanuit een wetenschappelijk perspectief. Bij dit type onderzoek staat de validiteit en betrouwbaarheid van de meting primair centraal en niet de behoefte van de klant.

BiblioConsult stelt zich op het standpunt dat de behoefte bij bibliotheken aan dit soort onderzoek pragmatisch ingevuld kan worden en toch aan de kwalitatieve normen voldoet. Je moet het gewoon doen. Er  hoeft niet gewacht te worden op de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek.

Maatschappelijke ontwikkelingen

Niet alleen bij openbare bibliotheken maar ook bij andere gesubsidieerde instellingen neemt de behoefte toe aan onderzoek naar hun maatschappelijke opbrengst. Deze instellingen werken steeds meer vanuit de wens om een duurzame maatschappelijke rol te spelen in het maatschappelijk middenveld.

Vanuit de certificeringsnorm voor openbare bibliotheken wordt gevraagd om duiding te geven aan de maatschappelijke bijdrage en toekomstbestendigheid van de bibliotheek. Ook bij de rijksoverheid en de gemeenten als haar lokale uitvoeringsinstanties, zijn ontwikkelingen gaande die aanleiding geven tot aandacht voor het meten van maatschappelijke opbrengst. Vanuit de landelijke politiek wordt de samenleving gevraagd in de richting van een participatiesamenleving te bewegen. De klassieke verzorgingsstaat kalft af en eigen verantwoordelijkheid van burgers wordt een belangrijk uitgangspunt. De rijksoverheid draagt hierbij gemeenten op om de zogenaamde 3D-decentralisatie van jeugdzorg, WMO en de Participatiewet vorm te geven als regieorganisatie voor uitvoering te zorgen. Hierdoor wordt de lokaal-maatschappelijke agenda belangrijker dan ooit te voren en zijn het maatschappelijke vraagstukken op lokaal niveau die de basis vormen voor gemeentelijke collegeprogramma’s. Hierin worden meer en minder concrete ambities op het gebied van maatschappelijke participatie, sociale cohesie en een leven lang leren geformuleerd. Tegelijkertijd wordt aan lokaal gesubsidieerde instellingen – mede vanwege bezuinigingen van gemeentelijke zijde – gevraagd om hun subsidies ook maatschappelijk te verantwoorden.

In deze ontwikkeling ziet BiblioConsult de huidige directeur bestuurder van een bibliotheek zich ontwikkelen tot de regisseur van het sociaal-maatschappelijk middenveld. En hier is de juiste informatie voor nodig.

Onze visie op toekomstbestendigheid

Eén van de andere thema’s die zich lenen voor nader onderzoek is de toekomstbestendigheid van bibliotheekwerk. Niet alleen vanuit de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), maar ook vanuit de huidige certificeringsnorm is de betekenis toekomstbestendigheid echter minder duidelijk geformuleerd.

BiblioConsult stelt zich op het standpunt dat er sprake is van een toekomstbestendige bibliotheekvoorziening als de bibliotheek:

  • invulling geeft aan haar algemene maatschappelijke opdracht en lokale behoeften;
  • zich hierbij niet alleen richt op behoud van bestaande leden, maar ook probeert om het potentiële bereik van niet-leden aan te spreken;
  • hierbij aansluit op expliciete eisen en impliciete verwachtingen van maatschappelijke stakeholders in het lokale verzorgingsgebied;
  • hierbij op relevante wijze samenwerkt met maatschappelijke stakeholders die aanvullend zijn op het traditionele bibliotheekwerk;
  • hierbij aansluit op de maatschappelijke impactdoelstellingen van de gemeente als lokaal opdrachtgever en in staat is haar maatschappelijke impact aantoonbaar te maken;
  • minder afhankelijk wordt van de gemeente als subsidiërende instantie en andere mogelijkheden tot al dan niet partiële (co-)financiering realiseert;
  • het hierbij behorende transitievraagstuk, met verstrekkende gevolgen voor de organisatorische inrichting en competentiegerichte bemensing, weet te realiseren en in staat is te sturen op haar beoogde maatschappelijke impact;
  • minder subsidie ontvangt en meer overige financiële middelen aantrekt.

Onderzoeksagenda Biblioconsult

Met betrekking tot periodiek onderzoek bij klanten en medewerkers biedt Biblioconsult een onderzoeksaanpak met aandacht voor aspecten van tevredenheid en klantbehoeften.

Op basis van voorgaande stelt BiblioConsult zich op het standpunt dat onderzoek binnen de bibliotheeksector moet passen binnen de ambitie om als bibliotheek een maatschappelijke en toekomstbestendige functie in te vullen.

Dit betekent dat BiblioConsult zich inzet voor de volgende onderzoeksthema’s:

  1. Maatschappelijke waardebepaling:
    1. Wat is de waarde van de bibliotheek voor de samenleving in brede zin?
    2. Welke activiteiten leveren maatschappelijke meerwaarde op?
    3. Wat is het effect van de bibliotheek op maatschappelijk thema’s als laaggeletterdheid, sociale cohesie, maatschappelijke participatie, zelfredzaamheid, eenzaamheid etc.
  2. Maatschappelijk effect van specifieke producten en diensten:
    1. Bibliotheek op school
    2. Taalprogramma’s voor volwassenen
    3. Leesprogramma’s voor de allerkleinsten: bijv. Boekstart en Boekenpret
    4. Mediawijsheid: bijv. Digisterker en klik en tik
  3. Onderzoek bij maatschappelijke stakeholders (incl. gemeentelijke opdrachtgever) m.b.t.:
    1. Wat vinden maatschappelijke stakeholders van de bibliotheek?
    2. Wat zijn de behoeften van maatschappelijke stakeholders aan producten/diensten van en samenwerking met de bibliotheek?
    3. de wijze waarop in de toekomst samenwerkingsvormen geïnitieerd c.q. doorontwikkeld kunnen worden?
  4. Marketingonderzoek bij niet-leden:
    1. Wat vinden niet-leden van de bibliotheek?
    2. Waarom komen niet-leden tot nu toe niet (meer) naar de bibliotheek?
    3. Wat zijn de triggers en voorwaarden om niet-leden (weer) bij de bibliotheek betrokken te krijgen?
  5. Marktonderzoek:
    1. Welke lokale trends zijn er?
    2. Welke doelgroepen hebben welke behoeften?
    3. Welke andere entiteiten leveren al een bijdrage in de lokale cultuurketen?
    4. Wat zijn de triggers en voorwaarden om een duurzame relatie aan te gaan met andere spelers op het maatschappelijk middenveld?
    5. Met welke partijen kunnen se samenwerken om te komen tot nieuwe verdienmodellen?
  6. Sociale innovatie:
    1. In hoeverre is er veranderbereidheid binnen de organisatie?
    2. In hoeverre wordt gebruik gemaakt van het competentiegericht ontwikkelen?
    3. In hoeverre wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheden van management by objectives?
    4. Hoe dynamisch is uw organisatie?

Behalve deze onderzoeksthema’s is BiblioConsult ook de partij die hedendaags onderzoek uitvoert naar de tevredenheid en behoeften van uw klanten, medewerkers en vrijwilligers.

Op basis van onderzoeksresultaten kan Biblioconsult u ondersteuning bieden om invulling te geven aan een maatschappelijk meerjarenbeleidsplan en de concrete doorvertaling naar operationele jaarplannen inclusief maatschappelijke prestatie-indicatoren en de daarbij behorende meetsystematiek. Ook kan advies en ondersteuning worden verleend op de realisatie van de noodzakelijke organisatorische randvoorwaarden.